Er was een tijd dat je aan iemands e-mail kon zien of die persoon moe was, boos, of net koffie had gedronken. Nu zie je vooral of ChatGPT aan stond. De alinea’s zijn netjes. De opsommingen zijn heilig. Er is altijd een korte inleiding, drie punten, en een afronding die “tot slot” heet alsof we een scriptie inleveren bij een strenge leraar die niet bestaat.
Dat is geen toeval. Mensen gaan dingen doen zoals een AI ze presenteert. Niet omdat ze dat filosofisch hebben besloten, maar omdat het werkt. Je baas houdt van structuur. Jouw LinkedIn-post met drie bullets krijgt likes. Je ticket in Jira ziet er plots “professioneel” uit. En zo sleept de outputvorm van het model langzaam jouw eigen denken mee.
De mens wordt machine. De machine wordt, ironisch genoeg, steeds beter in doen alsof ze mens is.
Structuur als persoonlijkheid
Kijk eens rond in je Slack. Iedereen begint zinnen met “Belangrijk om te noemen:”. Iedereen heeft “context”, “aanpak” en “next steps”. Iedereen eindigt vriendelijk, neutraal, en net iets te glad. Alsof we collectief in een corporate meditation-app zijn beland.
De grap is: dat voelt productief. En soms ís het productief. Een slordige gedachte wordt een leesbare notitie. Een half idee wordt een voorstel. Maar onderweg verdwijnt iets. De rare associatie. De twijfel. De zin die te lang is omdat je écht aan het nadenken was. Wat overblijft is vaak beter verpakt werk, met minder inhoudelijke kennis eronder.
Je levert misschien een strakkere memo op. Je snapt alleen niet meer waarom die memo klopt. Of erger: je snapt niet meer wanneer die niet klopt.
Dommer, met betere slides
Hier komt het ongemakkelijke deel. Mensen worden door intensief AI-gebruik niet automatisch slimmer. Ze worden vaak efficiënter. Dat is iets anders. Efficiënt is je navigatie die je de route uitlegt. Slim is zelf nog weten waar het noorden is als de batterij leeg is.
Als je elke analyse laat voorbereiden, elke mail laat herschrijven, elk ontwerpbesluit laat “valideren”, dan train je niet je oordeel. Je train je promptreflex. Je wordt uitstekend in vragen stellen aan een systeem dat dolgraag antwoord geeft. Minder goed in zelf antwoorden hebben.
En ja: de oplevering kan er beter uitzien. Mooiere teksten. Nettere samenvattingen. Minder typfouten. Gefeliciteerd. Je bent een betere printer geworden.
Wat je wél kunt doen
Gebruik AI. Serieus. Ik doe het ook. Maar laat het niet jouw standaardzinnen stelen. Schrijf eerst vies. Denk eerst krom. Weet eerst iets. Laat het model daarna opruimen, niet jouw hersenen vervangen door een keurige template.
Want als we allemaal klinken als dezelfde behulpzame assistent, is er straks niemand meer die nog iets écht lastigs kan uitleggen zonder eerst “hier is een gestructureerd overzicht” te zeggen.
En dat overzicht, beste collega, was vroeger gewoon een mening. Als je die tegenwoordig nog vrijlijk kunt hebben.